Language Canvas Course Home   Unit1 Dialog1

Text+Footnote View, click buttons above to listen to individual words+sentences
Қазақстандағы шешен халқы Play Video

Click outside of this box to return to the lesson


Линда: Саламатсыз ба1 Саламатсыз ба
Depending on the dialect, "Саламатсыз ба" can be pronounced as "Сәлеметсіз бе". In the western dialect, "Сәлем бердік" is a common greeting.
Click outside of this box to return to the lesson
, Зура. Сізбен кездескеніме өте қуаныштымын.
Сіз туралы көп естідім.

Зура: Сәлеметсіз бе, Линда. Мен де сізді сырттай жақсы білемін.

Линда: Дана сізді аузынан тастамайды. Осы жерде туып-өстіңіз бе?

Зура: Иә, туған жерім - Қазақстан. Өзіңізге мәлім2 Өзіңізге мәлім
Study the Connectives in the Grammar Section.
Click outside of this box to return to the lesson
, ұлтым - шешен. Әке-шешем мың тоғыз жүз қырық үшінші жылы Қазақстанға жер аударылған.

Линда: Шешендер жер аударылған басқа халықтар сияқты көп қиыншылықты бастан өткізіп, зардап шеккен болар?

Зура: Иә, халық көрмеген қиыншылық жоқ3 халық көрмеген қиыншылық жоқ
Study Impersonal Negatives in the Grammar Section.
Click outside of this box to return to the lesson
. Оларды адам құрлы көрмей4 адам құрлы көрмей
The postposition "құрлы" (-м) is similar in its function to "сияқты" and "тәрізді". However, it is not only used for comparison. It expresses the speaker's emotional attitude to what he/she is saying and is used in the specific cases as described below:

1. It expresses the minimal limitation:
e.g. Оны енді бала құрлы түсінбейсің бе?
(Can't you understand it like a child can understand?)

2. It expresses comparison:
e.g. Солдаттар ауыл тұрғындарын адам құрлы көрмеді.
(The soldiers did not see the villagers as humans.)
Click outside of this box to return to the lesson
, аш-жалаңаш күйінде пойызға малдай5 малдай
The structure "Noun + the suffixes -дай, -дей, -тай, -тей" is used to express comparison and similarity. It can be used instead of "сияқты" and "тәрізді".
e.g. Ол кісі маған анамдай болды.
(She was like a mother to me.)

The synonymical structure is "Noun + ға, -ге, -қа, -ке, -а, -е ұқсап/ұқсатып". In actual speech, "ұқсап" might sound like "құсап":
e.g. Бала құсап жылама! (Don't cry like a child!)
Click outside of this box to return to the lesson
тиеп, көшірді. Қуғыннан қуғын6 Қуғыннан қуғын
Study Root Word Reduplication in the Grammar Section.
Click outside of this box to return to the lesson
көрді. Сондай қуғын-сүргін7 қуғын-сүргін
List of compound words:

кәрі-жас - old and young (all age groups a speaker associates with)
ауыл-аймақ - a village and surrounding communities
алыс-жақын - distant and close (refers to relatives, friends, acquaintances, etc)
көрші-көлем - wide circle of neighbors
дос-жаран - friends (refers to broader associations)
жора-жолдас - friends (refers to broader associations)
бала-шаға - children (also refers to a family. e.g. Менің бала-шағам бар. - I have
my own family)
ағайын-туыс - all relatives
ағайын-тума - all relatives
тума-туыс - all realtives
жетім-жесір - orphaned children and widowed women
сый-құрмет - respect and honor
қысы-жазы - refers to "all year round"
көйлек-көншек - clothing and accessories
ығы-жығы - busy and crowded
оқта-текте - from time to time
аш-жалаңаш - refers to less fortunate people who are without means for survival
Click outside of this box to return to the lesson
заманда жанұя мүшелері бір-бірінен көз жазып, еріксіз ажырасты.

Линда: Сондай-ақ, ашаршылық, панасыздық, науқастықтың кесірінен8 науқастықтың кесірінен
The word "кесір" is a deragotory term and close in meaning to the English "due to" or "because of". The difference is that "кесір" is used to express a negative cause.

There are two structures with this word:
1. "Pronoun/Noun with a Genitive case ending + кесір+нен".
e.g. Iнімнің кесірінен Айгүл жұмысқа кешігіп барды.
Note that a possessive ending precedes the Genitive case ending in "іні". Also, "кесір" takes a possessive ending.

2. "Pronoun/Noun/Past Participle with a Genitive case ending + кесір".
e.g. - Мен емтиханда жақсы баға алған жоқпын.
- Дұрыстап дайындалмағаныңның кесірі.
Note that "кесір" has a possessive suffix.


Click outside of this box to return to the lesson
мыңдаған шешендер көз жұмды. Ересектер9 Ересектер
In this context, the word "ересектер" refers to women.
Click outside of this box to return to the lesson
жесір, балалар жетім қалды.

Зура: Оныңыз рас. Сөзіңізге мысал ретінде, менің әкемнің отбасында он бір адам болған. Содан тек қана екі адам: сол кезде жеті жастағы әкем мен тоғыз жасар ағасы аман қалды.

Линда: Бөтен елге, жат жұртқа қоныс аударғаннан кейін шешен халқы өзінің тілін, салт-дәстүрін сақтап қалды10 сақтап қалды
Study the Auxiliary Verb "қал" in the Grammar Section.
Click outside of this box to return to the lesson
ма?

Зура: Сақтағаны сақтады. Оның себебі - шешен халқы өз тілі мен мәдениетін ерекше сүйеді.

Линда: Бір салтты мысалға келтіре кетсеңіз?!

Зура: Айталық, қонақ қызды құрметтеу салты. Қонаққа келген қыз балаға ерекше сый-құрмет көрсету - үй иесінің парызы. Сыйлы қонағына арнап кішігірім11 кішігірім
"Кішігірім" means "small", and is used in regard to events and celebrations. Its synonym is "шағын".
Click outside of this box to return to the lesson
той жасайды. Тойға ағайын-туыс, жора-жолдас, көрші-көлем келеді. Жастар ән айтып, би билеп, көңіл көтереді. Осындай кештің арқасында12 кештің арқасында
The word "арқасында" is opposite to "кесір". "Арқасында" is close in meaning to the English words "due to", "because of", or "thanks to".

There are two structures with this word:

1. "Pronoun/Noun with a Genitive case ending + арқасында".
e.g. Ағамның арқасында көп қиыншылық көрген жоқпын.
Note that pronouns and nouns take а Genitive case ending, which is preceded by a possessive suffix.

2. "Pronoun/Noun/Past Participle with a Genitive case ending + арқасы".
e.g. Ерте тұрғанымның арқасында көп іс бітірдім.
Көп қиыншылық көрмегенім - ағамның арқасы.
Note that the Genitive case ending is preceded by the possessive suffix.

Click outside of this box to return to the lesson
жастарды сыйластыққа баулимыз. Мәселен, егер
бойжеткен қыздың13 бойжеткен қыздың
a young single woman (usually 16-19 years of age, after puberty)
Click outside of this box to return to the lesson
ағасы, туысқаны немесе сол ауылдың азаматы билесе, сол би14 би
Dance plays a large role in the Chechen culture.
Click outside of this box to return to the lesson
біткенше бүкіл жастар орнынан тұрып, құрмет көрсетеді.

Линда: Әңгімеңіз өте қызықты! Көп-көп рақмет!

Зура: Зейін қойып тыңдағаныңызға сізге рақмет!
-------------
Vocabulary Vocabulary
Click outside of this box to return to the lesson



We welcome your feedback on these lessons. Follow us on: Facebook Twitter

Copyright 1995-2017 Arizona Board of Regents on behalf of the University of Arizona. Used under license, see https://languagecanvas.com

 

▲ Hide Footnotes

  1. Саламатсыз ба

    Depending on the dialect, "Саламатсыз ба" can be pronounced as "Сәлеметсіз бе". In the western dialect, "Сәлем бердік" is a common greeting.

  2. Өзіңізге мәлім

    Study the Connectives in the Grammar Section.

  3. халық көрмеген қиыншылық жоқ

    Study Impersonal Negatives in the Grammar Section.

  4. адам құрлы көрмей

    The postposition "құрлы" (-м) is similar in its function to "сияқты" and "тәрізді". However, it is not only used for comparison. It expresses the speaker's emotional attitude to what he/she is saying and is used in the specific cases as described below:

    1. It expresses the minimal limitation:
    e.g. Оны енді бала құрлы түсінбейсің бе?
    (Can't you understand it like a child can understand?)

    2. It expresses comparison:
    e.g. Солдаттар ауыл тұрғындарын адам құрлы көрмеді.
    (The soldiers did not see the villagers as humans.)

  5. малдай

    The structure "Noun + the suffixes -дай, -дей, -тай, -тей" is used to express comparison and similarity. It can be used instead of "сияқты" and "тәрізді".
    e.g. Ол кісі маған анамдай болды.
    (She was like a mother to me.)

    The synonymical structure is "Noun + ға, -ге, -қа, -ке, -а, -е ұқсап/ұқсатып". In actual speech, "ұқсап" might sound like "құсап":
    e.g. Бала құсап жылама! (Don't cry like a child!)

  6. Қуғыннан қуғын

    Study Root Word Reduplication in the Grammar Section.

  7. қуғын-сүргін

    List of compound words:

    кәрі-жас - old and young (all age groups a speaker associates with)
    ауыл-аймақ - a village and surrounding communities
    алыс-жақын - distant and close (refers to relatives, friends, acquaintances, etc)
    көрші-көлем - wide circle of neighbors
    дос-жаран - friends (refers to broader associations)
    жора-жолдас - friends (refers to broader associations)
    бала-шаға - children (also refers to a family. e.g. Менің бала-шағам бар. - I have
    my own family)
    ағайын-туыс - all relatives
    ағайын-тума - all relatives
    тума-туыс - all realtives
    жетім-жесір - orphaned children and widowed women
    сый-құрмет - respect and honor
    қысы-жазы - refers to "all year round"
    көйлек-көншек - clothing and accessories
    ығы-жығы - busy and crowded
    оқта-текте - from time to time
    аш-жалаңаш - refers to less fortunate people who are without means for survival

  8. науқастықтың кесірінен

    The word "кесір" is a deragotory term and close in meaning to the English "due to" or "because of". The difference is that "кесір" is used to express a negative cause.

    There are two structures with this word:
    1. "Pronoun/Noun with a Genitive case ending + кесір+нен".
    e.g. Iнімнің кесірінен Айгүл жұмысқа кешігіп барды.
    Note that a possessive ending precedes the Genitive case ending in "іні". Also, "кесір" takes a possessive ending.

    2. "Pronoun/Noun/Past Participle with a Genitive case ending + кесір".
    e.g. - Мен емтиханда жақсы баға алған жоқпын.
    - Дұрыстап дайындалмағаныңның кесірі.
    Note that "кесір" has a possessive suffix.


  9. Ересектер

    In this context, the word "ересектер" refers to women.

  10. сақтап қалды

    Study the Auxiliary Verb "қал" in the Grammar Section.

  11. кішігірім

    "Кішігірім" means "small", and is used in regard to events and celebrations. Its synonym is "шағын".

  12. кештің арқасында

    The word "арқасында" is opposite to "кесір". "Арқасында" is close in meaning to the English words "due to", "because of", or "thanks to".

    There are two structures with this word:

    1. "Pronoun/Noun with a Genitive case ending + арқасында".
    e.g. Ағамның арқасында көп қиыншылық көрген жоқпын.
    Note that pronouns and nouns take а Genitive case ending, which is preceded by a possessive suffix.

    2. "Pronoun/Noun/Past Participle with a Genitive case ending + арқасы".
    e.g. Ерте тұрғанымның арқасында көп іс бітірдім.
    Көп қиыншылық көрмегенім - ағамның арқасы.
    Note that the Genitive case ending is preceded by the possessive suffix.

  13. бойжеткен қыздың

    a young single woman (usually 16-19 years of age, after puberty)

  14. би

    Dance plays a large role in the Chechen culture.

Close video window

Kazakh: Word View, click below to listen
Қазақстандағы шешен халқы Play Video


Линда: Саламатсыз ба, Зура. Сізбен кездескеніме өте қуаныштымын.
Сіз туралы көп естідім.

Зура: Сәлеметсіз бе, Линда. Мен де сізді сырттай жақсы білемін.

Линда: Дана сізді аузынан тастамайды. Осы жерде туып-өстіңіз бе?

Зура: Иә, туған жерім - Қазақстан. Өзіңізге мәлім, ұлтым - шешен. Әке-шешем мың тоғыз жүз қырық үшінші жылы Қазақстанға жер аударылған.

Линда: Шешендер жер аударылған басқа халықтар сияқты көп қиыншылықты бастан өткізіп, зардап шеккен болар?

Зура: Иә, халық көрмеген қиыншылық жоқ. Оларды адам құрлы көрмей, аш-жалаңаш күйінде пойызға малдай тиеп, көшірді. Қуғыннан қуғын көрді. Сондай қуғын-сүргін заманда жанұя мүшелері бір-бірінен көз жазып, еріксіз ажырасты.

Линда: Сондай-ақ, ашаршылық, панасыздық, науқастықтың кесірінен мыңдаған шешендер көз жұмды. Ересектер жесір, балалар жетім қалды.

Зура: Оныңыз рас. Сөзіңізге мысал ретінде, менің әкемнің отбасында он бір адам болған. Содан тек қана екі адам: сол кезде жеті жастағы әкем мен тоғыз жасар ағасы аман қалды.

Линда: Бөтен елге, жат жұртқа қоныс аударғаннан кейін шешен халқы өзінің тілін, салт-дәстүрін сақтап қалды ма?

Зура: Сақтағаны сақтады. Оның себебі - шешен халқы өз тілі мен мәдениетін ерекше сүйеді.

Линда: Бір салтты мысалға келтіре кетсеңіз?!

Зура: Айталық, қонақ қызды құрметтеу салты. Қонаққа келген қыз балаға ерекше сый-құрмет көрсету - үй иесінің парызы. Сыйлы қонағына арнап кішігірім той жасайды. Тойға ағайын-туыс, жора-жолдас, көрші-көлем келеді. Жастар ән айтып, би билеп, көңіл көтереді. Осындай кештің арқасында жастарды сыйластыққа баулимыз. Мәселен, егер
бойжеткен қыздың ағасы, туысқаны немесе сол ауылдың азаматы билесе, сол би біткенше бүкіл жастар орнынан тұрып, құрмет көрсетеді.

Линда: Әңгімеңіз өте қызықты! Көп-көп рақмет!

Зура: Зейін қойып тыңдағаныңызға сізге рақмет!
-------------
Vocabulary


We welcome your feedback on these lessons. Follow us on: Facebook Twitter

Copyright 1995-2017 Arizona Board of Regents on behalf of the University of Arizona. Used under license, see https://languagecanvas.com

Kazakh: Sentence View, click below to listen
Қазақстандағы шешен халқы Play Video


Линда: Саламатсыз ба, Зура. Сізбен кездескеніме өте қуаныштымын.
Сіз туралы көп естідім.

Зура: Сәлеметсіз бе, Линда. Мен де сізді сырттай жақсы білемін.

Линда: Дана сізді аузынан тастамайды. Осы жерде туып-өстіңіз бе?

Зура: Иә, туған жерім - Қазақстан. Өзіңізге мәлім, ұлтым - шешен. Әке-шешем мың тоғыз жүз қырық үшінші жылы Қазақстанға жер аударылған.

Линда: Шешендер жер аударылған басқа халықтар сияқты көп қиыншылықты бастан өткізіп, зардап шеккен болар?

Зура: Иә, халық көрмеген қиыншылық жоқ. Оларды адам құрлы көрмей, аш-жалаңаш күйінде пойызға малдай тиеп, көшірді. Қуғыннан қуғын көрді. Сондай қуғын-сүргін заманда жанұя мүшелері бір-бірінен көз жазып, еріксіз ажырасты.

Линда: Сондай-ақ, ашаршылық, панасыздық, науқастықтың кесірінен мыңдаған шешендер көз жұмды. Ересектер жесір, балалар жетім қалды.

Зура: Оныңыз рас. Сөзіңізге мысал ретінде, менің әкемнің отбасында он бір адам болған. Содан тек қана екі адам: сол кезде жеті жастағы әкем мен тоғыз жасар ағасы аман қалды.

Линда: Бөтен елге, жат жұртқа қоныс аударғаннан кейін шешен халқы өзінің тілін, салт-дәстүрін сақтап қалды ма?

Зура: Сақтағаны сақтады. Оның себебі - шешен халқы өз тілі мен мәдениетін ерекше сүйеді.

Линда: Бір салтты мысалға келтіре кетсеңіз?!

Зура: Айталық, қонақ қызды құрметтеу салты. Қонаққа келген қыз балаға ерекше сый-құрмет көрсету - үй иесінің парызы. Сыйлы қонағына арнап кішігірім той жасайды. Тойға ағайын-туыс, жора-жолдас, көрші-көлем келеді. Жастар ән айтып, би билеп, көңіл көтереді. Осындай кештің арқасында жастарды сыйластыққа баулимыз. Мәселен, егер бойжеткен қыздың ағасы, туысқаны немесе сол ауылдың азаматы билесе, сол би біткенше бүкіл жастар орнынан тұрып, құрмет көрсетеді.

Линда: Әңгімеңіз өте қызықты! Көп-көп рақмет!

Зура: Зейін қойып тыңдағаныңызға сізге рақмет!
-------------
Vocabulary


We welcome your feedback on these lessons. Follow us on: Facebook Twitter

Copyright 1995-2017 Arizona Board of Regents on behalf of the University of Arizona. Used under license, see https://languagecanvas.com

American English: Word View, click below to listen
Қазақстандағы шешен халқы Play Video


Линда: Саламатсыз ба, Зура. Сізбен кездескеніме өте қуаныштымын.
Сіз туралы көп естідім.

Зура: Сәлеметсіз бе, Линда. Мен де сізді сырттай жақсы білемін.

Линда: Дана сізді аузынан тастамайды. Осы жерде туып-өстіңіз бе?

Зура: Иә, туған жерім - Қазақстан. Өзіңізге мәлім, ұлтым - шешен. Әке-шешем мың тоғыз жүз қырық үшінші жылы Қазақстанға жер аударылған.

Линда: Шешендер жер аударылған басқа халықтар сияқты көп қиыншылықты бастан өткізіп, зардап шеккен болар?

Зура: Иә, халық көрмеген қиыншылық жоқ. Оларды адам құрлы көрмей, аш-жалаңаш күйінде пойызға малдай тиеп, көшірді. Қуғыннан қуғын көрді. Сондай қуғын-сүргін заманда жанұя мүшелері бір-бірінен көз жазып, еріксіз ажырасты.

Линда: Сондай-ақ, ашаршылық, панасыздық, науқастықтың кесірінен мыңдаған шешендер көз жұмды. Ересектер жесір, балалар жетім қалды.

Зура: Оныңыз рас. Сөзіңізге мысал ретінде, менің әкемнің отбасында он бір адам болған. Содан тек қана екі адам: сол кезде жеті жастағы әкем мен тоғыз жасар ағасы аман қалды.

Линда: Бөтен елге, жат жұртқа қоныс аударғаннан кейін шешен халқы өзінің тілін, салт-дәстүрін сақтап қалды ма?

Зура: Сақтағаны сақтады. Оның себебі - шешен халқы өз тілі мен мәдениетін ерекше сүйеді.

Линда: Бір салтты мысалға келтіре кетсеңіз?!

Зура: Айталық, қонақ қызды құрметтеу салты. Қонаққа келген қыз балаға ерекше сый-құрмет көрсету - үй иесінің парызы. Сыйлы қонағына арнап кішігірім той жасайды. Тойға ағайын-туыс, жора-жолдас, көрші-көлем келеді. Жастар ән айтып, би билеп, көңіл көтереді. Осындай кештің арқасында жастарды сыйластыққа баулимыз. Мәселен, егер
бойжеткен қыздың ағасы, туысқаны немесе сол ауылдың азаматы билесе, сол би біткенше бүкіл жастар орнынан тұрып, құрмет көрсетеді.

Линда: Әңгімеңіз өте қызықты! Көп-көп рақмет!

Зура: Зейін қойып тыңдағаныңызға сізге рақмет!
-------------
Vocabulary


We welcome your feedback on these lessons. Follow us on: Facebook Twitter

Copyright 1995-2017 Arizona Board of Regents on behalf of the University of Arizona. Used under license, see https://languagecanvas.com

American English: Sentence View, click below to listen
Қазақстандағы шешен халқы Play Video


Линда: Саламатсыз ба, Зура. Сізбен кездескеніме өте қуаныштымын.
Сіз туралы көп естідім.

Зура: Сәлеметсіз бе, Линда. Мен де сізді сырттай жақсы білемін.

Линда: Дана сізді аузынан тастамайды. Осы жерде туып-өстіңіз бе?

Зура: Иә, туған жерім - Қазақстан. Өзіңізге мәлім, ұлтым - шешен. Әке-шешем мың тоғыз жүз қырық үшінші жылы Қазақстанға жер аударылған.

Линда: Шешендер жер аударылған басқа халықтар сияқты көп қиыншылықты бастан өткізіп, зардап шеккен болар?

Зура: Иә, халық көрмеген қиыншылық жоқ. Оларды адам құрлы көрмей, аш-жалаңаш күйінде пойызға малдай тиеп, көшірді. Қуғыннан қуғын көрді. Сондай қуғын-сүргін заманда жанұя мүшелері бір-бірінен көз жазып, еріксіз ажырасты.

Линда: Сондай-ақ, ашаршылық, панасыздық, науқастықтың кесірінен мыңдаған шешендер көз жұмды. Ересектер жесір, балалар жетім қалды.

Зура: Оныңыз рас. Сөзіңізге мысал ретінде, менің әкемнің отбасында он бір адам болған. Содан тек қана екі адам: сол кезде жеті жастағы әкем мен тоғыз жасар ағасы аман қалды.

Линда: Бөтен елге, жат жұртқа қоныс аударғаннан кейін шешен халқы өзінің тілін, салт-дәстүрін сақтап қалды ма?

Зура: Сақтағаны сақтады. Оның себебі - шешен халқы өз тілі мен мәдениетін ерекше сүйеді.

Линда: Бір салтты мысалға келтіре кетсеңіз?!

Зура: Айталық, қонақ қызды құрметтеу салты. Қонаққа келген қыз балаға ерекше сый-құрмет көрсету - үй иесінің парызы. Сыйлы қонағына арнап кішігірім той жасайды. Тойға ағайын-туыс, жора-жолдас, көрші-көлем келеді. Жастар ән айтып, би билеп, көңіл көтереді. Осындай кештің арқасында жастарды сыйластыққа баулимыз. Мәселен, егер бойжеткен қыздың ағасы, туысқаны немесе сол ауылдың азаматы билесе, сол би біткенше бүкіл жастар орнынан тұрып, құрмет көрсетеді.

Линда: Әңгімеңіз өте қызықты! Көп-көп рақмет!

Зура: Зейін қойып тыңдағаныңызға сізге рақмет!
-------------
Vocabulary


We welcome your feedback on these lessons. Follow us on: Facebook Twitter

Copyright 1995-2017 Arizona Board of Regents on behalf of the University of Arizona. Used under license, see https://languagecanvas.com